Rozwijanie ekspresji słownej dziecka oraz wzbogacanie wiedzy i przeżyć poprzez kontakt z literaturą dziecięcą

„Przez odpowiednią literaturę dla dzieci kształtuje się smak przyszłego czytelnika”

J. Brzechwa

Aktywność  mowy  umożliwia  dziecku  sygnalizowanie  swoich  potrzeb i dążeń, oznajmienia  stanów  emocjonalnych,  wyrażanie swojego stosunku  do  rzeczywistości  (oceny  i  sądy),  przekazywanie  swoich  doświadczeń.  Stopniowo  coraz  bardziej  zróżnicowany  sposób  komunikowania  się  ułatwia  dziecku  regulowanie  stosunków  z  otaczającym  je  światem.  Mowa  dziecka  będzie  pełniła  tę  funkcję  regulacyjną  tylko  wówczas,  gdy  rozwój  jej  będzie  przebiegał w  prawidłowych  warunkach.  Decyduje o tym w głównej  mierze  oddziaływanie  wychowawcze  ze  strony  najbliższego  środowiska  dziecka. Wiek  przedszkolny  jest  okresem  intensywnego  kształtowania  się  mowy. Tempo i  rytm  tego  procesu  są  bardzo zróżnicowane, są  właściwościami  wyraźnie  indywidualnymi,  jednostkowymi.  Różna  jest  jakość  i  siła  oddziaływania  takich  czynników  rozwojowych  jak:  bodźce  płynące z  otoczenia,  własna  aktywność dziecka czy jego wyposażenie organiczne. Program  wychowania w przedszkolu  jednoznacznie  formułuje  zadania  nauczycielki przedszkola w zakresie wychowania umysłowego aktywizującego procesy poznawcze, rozwijającego potrzebę wiedzy o świecie  poprzez  m. in.  „ …wzbogacanie  słownictwa,  doskonalenie  mowy  komunikatywnej,  poprawnej  pod  względem  gramatycznym i artykulacyjnym.

Proces  nauczania  przebiega  w  szerokim  zakresie  na  płaszczyźnie  językowej, a  aktywność  werbalna  jest  specyficzną  cechą  uczenia  się  ludzi  i  musi  mu  nieustannie  towarzyszyć. Rozwiązywanie  problemów  wymaga  nie  tylko  spostrzegania  zjawisk  i działania,  lecz  także  myślenia  i  mówienia,  do  którego  trzeba  angażować  wszystkich  wychowanków.  Aby  ich  pobudzić  do  aktywności  werbalnej,  należy  przede  wszystkim  wzbogacać  język,  rozwijać  zasób  leksykalny i stwarzać okazję  do  swobodnego  wypowiadania  się.  Ponieważ  słowa  są  narzędziem  poznania  i  środkiem  utrwalania  wiedzy,  wynika  stąd  potrzeba  stosowania  w  nauczaniu  zasady  werbalnego  aktywizowania  ucznia.  Nauczyciel  przedszkola  musi  być  dla  dziecka  wzorem  mowy  godnym  naśladowania. Mowa  nauczycielki,  tak  jak  w ogóle  mowa  całego  otoczenia,  wywiera  wpływ  na  kształtowanie  się  mowy  dziecka.  Prawidłowa  mowa  dorosłego  ułatwia  dziecku  pojmowanie  treści,  zachęca  do  uważnego  słuchania,  a  oprócz  tego  wywołuje  mimowolne  naśladownictwo  sposobu  wypowiadania  się,  jest  więc  ważnym  elementem  rozwoju  mowy  dziecka.  Z  tych  względów  zadaniem  nauczycielki  jest  posługiwanie  się  poprawnym,  wyraźnym  i  wyrazistym  żywym  słowem,  nadawanie  całej  wypowiedzi  układu  prawidłowego  pod  względem  logicznym,  pozbawionego  gadulstwa  i  odbiegania  od  zasadniczego  tematu.  To  wymaga  stałej  pracy  nad  własną  wypowiedzią,  nad  mową  potoczną  i  nad  mową  mającą  charakter  tzw.  mowy  scenicznej  (podczas  przekazywania  dziecku  utworów  literackich). Praca  nad  własnym  żywym  słowem  wiąże  się  z  zadaniem  dostarczania  dzieciom  przeżyć  estetycznych.  Nauczycielka powinna  mówić  poprawną,  piękną  polszczyzną,  operować  bogatym  zasobem  słów,  znać  dużo  tekstów  literatury  dziecięcej,  umieć  je  przekazać  zgodnie  z  wymogami  kultury  żywego  słowa.

Pod koniec wieku przedszkolnego oczekuje się od dziecka  poprawnego  wymawiania  wszystkich  dźwięków,  swobody  w  posługiwaniu  się  mową.  Należy  jednak  pamiętać,  iż  w  tym  okresie  występują  często  zaburzenia  mowy  u  dzieci.  Toteż  powinno  się  możliwie  najwcześniej  rozpocząć  swobodne  usprawnianie  mowy  oraz  korygowanie  wszelkich  zaburzeń. Nauczyciel przedszkola edukację w zakresie mowy powinien  rozpocząć  już  w  grupach  dzieci  najmłodszych  -  poprzez  zabawy  rozwijające  mowę.  Powinien je stosować świadomie  i  celowo,  najlepiej w  pracy  indywidualnej  lub  w  małych  grupach  z  dziećmi  wymagającymi  reedukacji  mowy.  Przestrzeganie  wskazówek  higienicznych  dotyczących  narządów  mowy:  głosu  i  słuchu  -  to  następny  warunek  decydujący  o  powodzeniu  pracy w tym  zakresie. Należy tu  przede  wszystkim  podkreślić  konieczność  „walki   z  krzykiem”.  Mówienie  niezbyt  głośne,  częste  wprowadzanie  szeptu  -  ma  kapitalne  znaczenie  dla  higieny  krtani  i  układu  nerwowego.  Ponadto  mowa  cicha  zaostrza  uwagę  słuchacza  zarówno  nadawcy,  jak i  odbiorcy,  niejako  zmusza  do  słuchania.  Zatem  poza  czuwaniem  nad  wyciszeniem  własnego  głosu  nauczycielka  powinna  wprowadzać  jak  najwięcej  zabaw  typu :  „Król  ciszy”,  „Głuchy  telefon”,  odczytywanie  mowy  z  ust.

Metody  i  techniki  bogacenia  słownictwa  dzieci w wieku przedszkolnym

Jednym  z  ważniejszych  celów  wychowania  przedszkolnego  jest  rozwijanie  procesów  poznawczych  dziecka,  jego  orientacji  w  otoczeniu.  Podstawę  tej  orientacji,  która  wraz  z  wiekiem  staje  się  coraz  szersza  i  obejmuje  coraz  rozleglejsze  kręgi  przedmiotów  i  zjawisk  świata  zewnętrznego  jest,  po  pierwsze,  bezpośredni  kontakt  dziecka  z  rzeczami  i  zdarzeniami.  Jednym   z  najważniejszych  zadań  nauczyciela  przedszkola  jest  organizowanie  sytuacji,  które  aktywizują  czynności  psychiczne  dziecka,  pobudzają  do  wypowiedzi.  Sytuacje   te  muszą  się  zmieniać,  umożliwiać  dzieciom  odkrywanie  czegoś  nowego,  co  wywołuje  pragnienie  wyrażania  myśli, uczuć, wątpliwości, wyjaśnień, przypuszczeń i  pytań. Aktywność  dzieci  będzie  zależała  oczywiście  od  uprzednich  zabiegów  wychowawczych,  pobudzających  ciekawość,  pragnienie  obserwacji  otoczenia,  poszukiwania  odpowiedzi  lub  zadawania  pytań. Małe  dziecko  jest  czynne z  natury.  Nauczycielka  powinna  być  bacznym  obserwatorem  dziecka,  pomocnikiem  i  doradcą.  W  przypadku  dzieci  młodszych  istotną  sprawą  jest  podsuwanie  zabawek,  zachęcanie  do  wyboru.  H. Mystkowska  zwraca  uwagę  na  konieczność  wprowadzania  dość  częstych  zmian  w  kącikach  zabaw.  Niestety  dość  często  się  zdarza  w  przedszkolach,  że  pięknie  urządzone  kąciki  zabaw  są  miesiącami  takie  same,  nic  do  nich  nie  przybywa,  nic  nie  ubywa.  Zdarza  się  również,  że  piękne  zabawki  są  wystawiane  „na  pokaz”. O  czym  mają  mówić  dzieci,  gdy  ciekawość  poznawcza  jest  dawno  zaspokojona,  gdy  nic  się  nie  dzieje.

Dzieci  starsze  współdziałają  ze  sobą  w  zabawie  i  tu kontakt  sam  przez  się  obliguje  je  do  mówienia.  Najlepiej  sprzyjają  rozwojowi  mowy  zabawy tematyczne. Przyjęcie odpowiedniej roli pozwala odtwarzać dziecku  przy pomocy słowa sytuacje zapisane w jego doświadczeniu  i  przewidywane  dzięki  wyobrażeniom. Bardzo rzadko są to  role  „nieme”.  Jeśli  jednak  się  zdarzają,  są  sygnałem  dla  nauczycielki.  Mogą  świadczyć  o  nieśmiałości,  zahamowaniach i  bierności  dziecka.  Rolą  nauczycielki  jest  ostrożne  podsuwanie  dzieciom  pomysłów  do  zabawy,  prowokujących  niejako  do  mówienia. Jeżeli  chodzi o  mowę  towarzyszącą  podczas  zabawy  tematycznej,  to  jak  najbardziej  wykorzystujemy  tę  sytuację  do  rozwijania  słownika  dziecka, wzbogacania go w różnorodne części mowy.

W  pracy  nad  rozwijaniem  mowy  można  również  wykorzystać  gry i  zabawy  dydaktyczne.  Wyjaśnianie  zasad  i  toku  gry  lub  zabawy  należy  do  nauczycielki.  Omawiając  te  sprawy  można  stosować  jednocześnie  pokazy  niektórych  czynności  oraz  sprawdzanie,  czy  dzieci  pojmują  wskazania  słowne,  tzn.  czy  umieją  je  stosować  w  grze  lub  zabawie.  Wynik  zabawy  lub  gry  może  być  również  materiałem  do  związanego z  działaniem  ciekawego  opowiadania  dziecięcego. Działanie  jako  metoda  uczenia  się  dzieci  przenika  całokształt  życia  przedszkolnego.  Jest  nie  tylko  sprawdzianem  tego,  co  dziecko  pojęło z  dostarczanych  mu  wiadomości,  lub  tego,  co  je  emocjonalnie  pobudziło i  zainteresowało,  lecz  również często  punktem  wyjścia  do  podawania  mu  wiadomości  i  utrwalania  ich.

Aktywizowaniu  dzieci  do  mówienia  sprzyja  również  działalność  plastyczna.  Niektóre  dzieci  rysując,  malując,  czy  lepiąc  mówią  do  siebie  o  tym,  co  tworzą.  Inne  muszą  mieć  słuchaczy  -  wzywają  nauczycielkę,  rozmawiają z  kolegami.  Jeszcze  inne  pracują  cicho,  w  skupieniu,  ale  zapytane  mówią  dużo  o  swoim  dziele.  I  jeszcze  inne  nic  nie  mówią,  milczą  podczas  tworzenia, a  potem  bardzo  niechętnie  wypowiadają  się  na  temat  swojego  utworu.

Inne  sytuacje  stymulujące  mowę  dziecka  to  czytanie  lub  opowiadanie  nauczycielki, słuchanie audycji radiowych,  nagrań  utworów  literackich.  Zajęcia  te  angażują  przede  wszystkim  percepcję   mowy.

Praca  z  ilustracją,  z  książką  prowokuje  dziecko  do   mówienia.  Będzie  to  zarówno  samodzielne  oglądanie  obrazków,  jak  wspólnie  z kolegami i nauczycielką. I tu podobnie jak w wyżej  omawianych zajęciach  -  rola  nauczyciela  polega  na  kierowaniu  spostrzegawczości  dziecka,  zachęcaniu  go  do  analizowania  i  oceny  sytuacji. Sposób  zadawania  pytań  przez  nauczycielkę  obliguje  dziecko  do  formułowania  zdań,  do  wypowiedzi  wielozdaniowych  lub  odpowiedzi  krótkich.  Od  nauczyciela  zależy,  czy  dzieci  podczas  pracy  z  obrazkami  rozwijają  słownik,  czy  nie.  Nie  wystarczy  dziecku  podsunąć  książkę,  czy  ilustrację.  Trzeba  w  sposób  przemyślany  i  planowy  organizować  mu  warsztat  poznawczy,  aktywizować  je,  rozszerzać  horyzonty.

Przykładem  rozwijania  ekspresji   werbalnej  jest  rozwiązywanie i  układanie  zagadek.  Układanie  różnego  rodzaju  zagadek  – w przeciwieństwie do rozwiązywania  tych  w  gotowej  postaci – przybiera  zawsze cechy pracy twórczej. Pobudza do  nowych  oryginalnych  pomysłów.  Eksperymentowanie  materiałem  językowym  w  toku  układania  zagadek  wyzwala  i  bogaci  zasób  czynnego  słownika,  zmusza  do  uściślania  znaczeń  kodowanych  wyrazów.

Układanie  zagadek  uczy pewnej dyscypliny  językowej,  zastanawiania  się  nad  sensem  wypowiedzi.  Wdraża  skutecznie  do  samokontroli  i  samooceny,  kształtuje  odpowiedzialność  za  słowo,  za  styl  wypowiedzi. Wzbudza wewnętrzną  potrzebę  doskonalenia  własnego  języka.  Tworzenie  tak  niekonwencjonalnych  struktur  językowych,  jakimi są zagadki,  w  specyficzny  sposób  pobudza  dziecko  do  twórczego  manipulowania  materiałem  werbalnym.

Wspaniałą  okazją  do  rozwijania  mowy  są  historyjki  obrazkowe.  Kształtują  one  samodzielność  myślenia,  wyobraźnię  i  spostrzegawczość.  Wpływają  na  rozwój  mowy,  stwarzają  okazję  do  szeregowania  faktów  w  logicznej  kolejności.  Aby  wyjaśnić  zdarzenia  przedstawione  na  określonych  obrazkach,  dzieci  muszą  zrozumieć,  jaką  rolę  spełniają  poszczególne  osoby,  zwierzęta,  przedmioty.  Zmuszone  są  do  dokładnego  spostrzegania,  szukania  przyczyn,  wyciągania  wniosków.  Historyjka  obrazkowa  składa  się  z  serii  obrazków  powiązanych  tematycznie,  daje  więc  dziecku  dużo  okazji  do  ćwiczeń  w  mówieniu.  Dzieci  uczą  się  wyrażania  swoich  myśli  coraz  dokładniej  i  trafniej,  w  coraz  bardziej  rozwijanych  zdaniach.  Poprawiając  w  sposób  umiejętny błędy, jakie  popełniają,  doprowadzamy  dzieci  do  poprawnego  wypowiadania  się.   Podczas omawiania historyjek obrazkowych musimy również  pamiętać  o wartościach  wychowawczych,  poznawczych  i  artystycznych  oraz  o  stopniowaniu  trudności.

Kształtowaniu  i  rozwijaniu  mowy  sprzyjają  wszelkiego  rodzaju  kontakty  dziecka  z  przyrodą  i  rzeczywistością  społeczną.  Dobrą  formą  są  tu  spacery i  wycieczki.

Recytacje  indywidualne  i  zespołowe   to  także  forma  pracy, która niejako  narzuca  cele  związane  z  rozwijaniem  mowy  dziecka. Istotną  rolę  odgrywa tu  dobór  tekstów  dostosowanych  pod  względem  treściowym  i  formalnym  do  możliwości  percepcji  i  umiejętności  posługiwania  się  mową  zgodnie  z  normami  wieku.

Różne  formy  inscenizacji  zwłaszcza  w  stosunku  do  dzieci  sześcioletnich  mają  bardzo  duże  znaczenie  w  sterowaniu  ich  mowy.  Zajęcia  te  wymagają  od  dzieci  pewnej  dojrzałości  społecznej,  umiejętności  współdziałania.  Te  formy  pracy  mają  zwykle  duży   ładunek  emocjonalny  i  świetnie  motywują  dzieci  do  wypowiedzi.  Bardzo  wzbogacają   słownik  czynny  i  rozwijają  płynność  mowy. W  przedszkolu  wprowadzamy  inscenizacje  rozumiane  jako  zabawy  twórcze,  nie  narzucane  przez  nauczycielkę,  lecz  jedynie  inspirowane,  mające  na  celu  doprowadzenie  dzieci  do  umiejętności  swobodnego i  twórczego  działania.  Treść  utworów  dzieci  mogą  odtwarzać  własnymi  słowami  -  w  sposób  samodzielny i  twórczy.  Przy  tym  należy  dzieciom  zapewnić różnorodne, ciekawe materiały i umieścić je w łatwo dostępnym  miejscu.  Wyzwala  to  chęć  do  działania i  aktywność  werbalną.  Rozwój  twórczy  aktywności  werbalnej  jest  możliwy  przy  twórczej  postawie  nauczyciela,  który  odczuwa  potrzebę  podejmowania  coraz  to  nowych  działań.  Każda  zabawa  twórcza  powinna  wyzwalać  zainteresowanie i  wewnętrzną  potrzebę  do  działania  i  werbalnego  kontaktu. Zabawy  w  sali,   czynności  samoobsługowe  związane z  ubieraniem, rozbieraniem się, spożywaniem posiłków,  myciem  rąk,  prace  porządkowo – gospodarcze, hodowlane stwarzają naturalne sytuacje, w  których  nauczycielka  może  nie  tylko  wzbogacać,  ale  utrwalać  słownictwo,  bądź  korygować  błędy  językowe.

Reasumując  -  w  procesie  wychowawczym  należy  poświęcić  wiele  czasu  na  pełny  rozwój  językowy  dziecka  i  to  nie  tylko  podczas  zajęć  dydaktycznych  prowadzonych  w  tym  celu,  ale  również  w  każdej  sytuacji  wychowawczej,  głównie  podczas  zabawy,  w  czasie  której  dziecko  uczy  się  najwięcej  i  nabywa  wiele  różnych  umiejętności.

Jeśli chodzi o znaczenie literatury w rozwoju dziecka w wieku przedszkolnym , to bardzo stary i od niepamiętnych czasów stosowany sposób wzbogacania wiedzy, rozszerzania i intensyfikacji przeżyć oraz doświadczeń.

W przedszkolu trudno wyobrazić sobie dobrą pracę bez literatury dla dzieci. Pisarze i poeci stali się sojusznikami, doradcami, inspiratorami myślenia, przeżywania uczuć i działania, najlepszymi przyjaciółmi dzieci i nauczycieli.

Świat przedstawiony przez pisarza, poetę wzbogaca i rozszerza pracę przedszkola, przenika zabawy i zajęcia przedszkolaków, ukazuje im nowe barwy rzeczy już znanych, wprowadza w świat, porusza wyobraźnię, budzi uczucia, pokazuje co dobre, zachęca i podsuwa pomysły do działania.

Bardzo ważna jest rola w zapoznawaniu dzieci z literaturą. Wszak nie tylko przekazuje ona dzieciom treści literackie, ale i dobiera je spośród innych, dostosowuje do aktualnie przeżywanych przez swych wychowanków doświadczeń, ustala sposób, miejsce i czas wprowadzania tych treści.

Celem literatury dziecięcej jest poznanie świata przez dzieci i tworzenie ich systemu wartości społeczno – moralnych, poznawczych i estetycznych. Literatura ułatwia przyswajanie wiedzy, organizację czasu wolnego, wprowadza w pewne elementy tradycji kulturowej, wiąże emocjonalnie z takimi wartościami moralnymi, na jakich nam z punktu widzenia wychowawczego i społecznego najbardziej zależy. Czasem ułatwia doraźne rozwiązywanie trudności wychowawczych czy wychowawczych problemów. Przekazywanie w tekstach doświadczeń innych ludzi i nadawanie pewnych cech ludzkich zwierzętom literatura wywiera wpływ na psychikę i społeczny rozwój jednostki ludzkiej. Kształtuje społeczną świadomość, uczy szacunku do reguł życia w zespole.

Kontakt z książką ma nauczyć twórczego i osobistego uczestnictwa w kulturze literackiej, samodzielnego spożytkowania tych wartości, które książka jako element kultury posiada, interpretowania odczytywanych treści w taki sposób, aby można z nich było budować system własnej hierarchii wartości uzasadniony i konsekwentny.

Literatura – budzi zainteresowania, jest źródłem wiedzy i przeżyć dziecka. Słuchanie pięknych utworów literackich, oprócz oddziaływania na uczucia estetyczne dziecka dostarcza wzorów właściwego postępowania, czyni bardziej wrażliwym na krzywdę innych, zachęca do naśladowania pozytywnego zachowania, wyrabia krytycyzm w stosunku do zachowań negatywnych. Dziecko zazwyczaj ceni utwory pogodne i wesołe, stroni zaś od tekstów smutnych czy budzących lęk. W miarę jak dziecko poznaje i przyswaja sobie krąg otaczających rzeczy i pojęć, literatura zaczyna zaspokajać nieco inne zainteresowania. Wprowadza dziecko w świat fantazji, która staje się szkołą nierozwiniętego jeszcze abstrakcyjnego myślenia.

Literatura pomaga ukazać dziecku prawdy moralne i egzystencjonalne, z którymi się boryka. Dzięki oddziaływaniu literatury można przekonać dziecko, iż źródło dobra i zła tkwi często w naszej własnej naturze. Agresja, złość, lęk, egoizm, zazdrość, miłość – są kategorią uczuć, które wyzwala człowiek. Dzieci w wieku przedszkolnym reagują bardzo żywo na utwory literackie, cenią zwłaszcza te, w których akcja toczy się szybko, a bohaterowie przeżywają ciekawe przygody. Nic tak nie przemawia do wyobraźni dziecka, nie pobudza jego wewnętrznego zaangażowania jak bajka. Realność bohaterów i wydarzeń, faktów dziejących się często w nieokreślonym czasie, jest dla dziecka oczywista. Bohaterowie bajek są nosicielami określonych wartości. Postacie te mogą być pozytywne lub negatywne. Bohater pozytywny budzi aprobatę, chęć utożsamiania się z jego postacią. Postać negatywna budzi niechęć, często strach, pozostaje przykładem „antywzoru”, zasługującego na potępienie.

Formą, która najlepiej służy wyodrębnianiu wartości wychowawczych utworu jest pogadanka jako forma interakcji słownej między nauczycielką a grupą dzieci. Wraz  z innymi formami werbalnego oddziaływania na dzieci realizuje cele wychowania społecznego czy moralnego, wiąże się zarówno z wzorami zachowania jakich pragniemy dostarczyć, jak też z konkretnymi zachowaniami przejawianymi przez dzieci w różnych sytuacjach życia.

Literatura dla dzieci oddziałuje na rozwój dziecka w sposób wszechstronny:

•          wpływa na kształtowanie postaw społeczno – moralnych dziecka;

•          pomaga w kształtowaniu postawy społecznej dziecka jako członka rodziny, zbiorowości przedszkolnej;

•          budzi umiejętność odczuwania piękna, bezinteresowną radość, kształtuje wrażliwość estetyczną, pobudza sferę wyobraźni i emocji, rozwija wyobraźnię, wewnętrzne przeżycia i wzbogaca zasób doświadczeń życiowych, ukazuje podstawowe wartości moralne (dobroć, miłość, prawda, sprawiedliwość);

•          rozwija sferę intelektualną dziecka, jako źródło wartości, rozwija mowę i myślenie, utrwala dotychczas zdobyte wiadomości dotyczące otoczenia społecznego, przyrodniczego i technicznego;

•          budzi aktywność dziecka i zachęca do działania;

•          zachęca do zadawania pytań i rozmów dotyczących zdarzeń, przeżyć bohaterów – dziecko dokonuje prób oceniania postaci literackich i oceny ich postaw;

•  wyzwala ekspresję twórczą, plastyczną itp.

•  inspiruje do zabaw w teatr, inscenizowania utworów

Jeżeli zatem przyjmiemy, że literatura odgrywa ogromną rolę w kształtowaniu postaw społeczno – moralnych dzieci, obok otaczającego je życia społecznego i przyrodniczego, to należy udostępnić dzieciom to „źródło wiedzy” w najszerszym zakresie. Odpowiednio dobrany utwór literacki wpływa na kształtowanie komponentu poznawczego, uczuciowego  i behawioralnego postawy. Gdy treść i sens utworu literackiego są dla dziecka zrozumiałe wówczas łatwiej wpływać na jego postawę społeczno – moralną. Nauczyciel  wybierając utwór powinien brać pod uwagę: właściwości i potrzeby dzieci, artystyczne i wychowawcze wartości utworów, zadania i treści wychowania.

Literatura:

H. Ratyńska: O książkach dla dzieci „Wychowanie w przedszkolu”

I. Dudzińska „Wychowanie i nauczanie w przedszkolu

H. Ratyńska „Literatura dziecięca w pracy przedszkola”

W. Żuchowska: Oswajanie ze sztuką słowa. Początki edukacji literackiej.

WSiP. Warszawa 1992.

Franciszek Dyka, Wartości moralne bajek i ich miejsce w edukacji

wszesnoszkolnej, „Biblioteka w Szkole” 2002, nr 3, s. 1.

Katarzyna Och, Rola bajki w edukacji, „Wychowanie w Przedszkolu”

1987, nr 2, s. 114.

Opracowała: K .Chmura-Tęcza

Strona główna O nas Grupy Galeria Kącik dla rodziców Kontakt